Er worden 2 hoofdgroepen uierontsteking beschreven: Zijn er afwijkingen aan de melk zichtbaar, dan noemen we het klinisch; is de melk normaal maar is er wel een te hoog celgetal dan noemen we het subklinisch.

De verwekkers kunnen in principe alle 3 de soorten uierontsteking veroorzaken. Bij veel problemen is het handig om bacteriologisch melkonderzoek te doen om zo gericht mogelijk het probleem aan te pakken.

De schade door uierontsteking is hoog t.g.v. melkverlies, medicijngebruik, vervroegde afvoer van koeien, maar uierontstekingkoeien worden ook moeilijker drachtig.

Naast wat zeldzamere oorzaken als virussen, mykoplasma en gisten/schimmels zijn de belangrijkste oorzaken 3 groepen van bacteriën, met elk zijn specifieke onhebbelijkheden en plan van aanpak. (Bij punt 3 krijgen enkele speciale vormen nog wat aandacht!)

Airwash-systemen: Spoelsystemen met koud water werken onvoldoende: Om zinvol melkklauwen te spoelen is gloeiend heet water nodig! Onlangs is een systeem op de markt gekomen met heet water.

Verderop in de tekst krijgen de dipvloeistoffen nadere aandacht.

Taai of los in de melk zijn zijn sterk erfelijke eigenschappen: Hier kan dus op geselecteerd worden. Hetzelfde geldt voor een goed ophangingsysteem dat moet voorkomen dat uiers gaan doorzakken.

Ongeveer de helft van de besmettingen met Coli, maar ook van andere ziekteverwekkers vindt plaats tijdens de droogstand! Bij Coli-problemen is dus het gebruik van een barrièredip tijdens de droogstand in combinatie met een goede hygiene van de huisvesting van de droge koeien zeer belangrijk.
Een nieuwe ontwikkeling is de droogzetter Orbeseal: Deze droogzetter bevat geen antibiotica maar een stopverfachtige substantie die het slotgat afsluit en nieuwe infecties buitenhoudt. Alleen voor koeien zonder uierproblemen tijdens de lactatie en op bedrijven met tankcelgetal <150.000.

Een bijkomende mogelijkheid, maar niet altijd praktisch uitvoerbaar, is het maken van 2 groepen: Een Hoogcelgetalgroep en een Laagcelgetalgroep. De lage groep eerst melken, zodat de overdracht van bacteriën tijdens het melkproces niet kan plaatsvinden.
Afgekalfde vaarzen en koeien uit de droogstand in eerste instantie in de "lage groep". 5d. na afkalven celgetalcontrole: Dan nog hoog = Naar "hoge groep" (en reeds behandelde dieren versneld afvoeren).

Airwash-systemen : Om zinvol melkklauwen te spoelen is gloeiend heet water nodig! Gebruik hiervoor bv een emmer water met een dompelaar.
Commercieel verkrijgbare airwash-systemen werkten tot nu toe met koud water en gaven door het spoelen een behoorlijke kiemreductie. Om effectief te zijn tegen bv Staphylococcus aureus-infecties is dat echter onvoldoende: In het veld zijn de resultaten dan ook zeer wisselend. Onlangs is er een systeem dat spoelt met heet water op de markt gekomen.
(Een onderzoek door de GD met warm water en een detergens lieten een sterke kiemreductie zien met Airwash: Onder praktijkomstandigheden wordt zo echter nooit met het systeem gewerkt!)
Zie ook nog: Sampimon, Oogst 23/1/04.

De resultaten van een behandeling zijn slecht tot redelijk, dus stop veel energie in het voorkomen van problemen (zie 2). Verder zal een koe die uierontsteking heeft aan meer kwartieren en/of voor langere tijd zelden volledig herstellen.

Staphylokokkenkoeien hoef je niet tijdens de lactatie te behandelen: De successcore is slechts 20-30%. Hier is een behandeling met droogzetters, voorafgegaan door 2-3d. voor het droogzetten antibiotica in de nek (erythromycine, evt. penethamaat) het meest effectief: Toch nog slechts 60%! Dus eerder overwegen om vervroegd droog te zetten!

Acute uierontsteking altijd behandelen in het uier en in het dier: Inspuiten met antibiotica en ontstekingsremmers tegen de zwelling en de gifstoffen die de koe (dodelijk) ziek maken. Verder zovaak mogelijk de ziekmakende melk uitmelken.

Lichte klinische uierontsteking kan vaak al succesvol behandeld worden met frekwent uitmelken of met enkele dagen een injectorenbehandeling.

Bij ergere klinische uierontsteking en bij behandeling van subklinische uierontsteking tijdens de lactatie altijd injectoren combineren met antibiotica in de nek.

Een behandeling tijdens de lactatie moet voldoende lang zijn: Reken op 5 dagen!

Na een te korte behandeling keren de problemen vaak terug.

Na een heftige uierontsteking kan het kwartier nog lang te hard aan blijven voelen: Dagelijks insmeren met een trekzalf versnelt het helingsproces.

Bij bepaalde soorten Staphylokokken en Coli sterft het kwartier af (en vaak gaat de koe dood). Het kwartier wordt blauw ("blauw uier"). Behandeling is zinloos: Snel afvoeren.

Langdurige behandeling met injectoren op niet hygiënische wijze kan leiden tot een gist-uierontsteking. Ook deze is nagenoeg onbehandelbaar.

Bepaalde virusziekten, b.v. Herpesvirus, geven beschadiging van de speenhuid met uierontsteking tot gevolg.

Wrang is een speciale vorm van uierontsteking door een Corynebacterium. Deze dringt het uier binnen via wondjes (vliegen, melkzuigers, andere huidbeschadigingen). Het kwartier veretterd volledig. De enige behandeling is de speen in de lengte open laten snijden (door dierenarts!!!) zodat de etter eruit kan en tenminste de koe het overleeft. Berucht bij drachtige vaarzen. Preventie het belangrijkst!: Goede vliegenbestrijding op het dier en isoleren van melkzuigers.

4. DE INJECTOREN.

Hoewel de uitkomsten nogal eens teleurstellend zijn, is een bacteriologisch melkonderzoek onmisbaar voor een goede bestrijding van uierontsteking: Als een bepaalde bacterie er steeds als oorzaak bovenuit steekt en je kent zijn gevoeligheid voor antibiotica, dan kun je des te gerichter een preventief en curatief behandelplan maken!!!

Droogzetters zijn in principe om bestaande (subklinische) uierinfecties te behandelen. Droogzetters beschermen nagenoeg niet tegen nieuwe infecties!!!
Koeien die de laatste 4-5 melkcontroles een te hoog celgetal hebben gehad moeten met een droogzetter behandeld worden. De koeien met een schoon lactatieverleden kunt u beter met Orbeseal, de slotgatafsluiter, droogzetten. Extra voorwaarde voor het gebruik van Orbeseal is wel een tankcelgetal <150.000!!!
Bij eender welke uierbehandeling is een goede hygiene van groot belang. Onzorgvuldig inbrengen van injectoren kan heftige uierinfecties veroorzaken!!!

I.v.m. een wijziging in de Diergeneesmiddelenwet is onze tabel met productinformatie van de website verwijderd. Jammer.

Dippen of sprayen heeft allebei zijn voors en tegens; belangrijk is in ieder geval dat de speentop rondom goed geraakt wordt en dat na het dippen de koe een uurtje aan het voerhek vast blijft staan voor een goede werking.

Er zijn zo’n 60 dipvloeistoffen op de markt, met vaak grote kwaliteitsverschillen. De betere dips hebben een diergeneesmiddelregistratie.

Er zijn 2 hoofdgroepen te onderscheiden: CONTACTMIDDELEN en BARRIEREMIDDELEN.

Contactmiddelen zijn bedoeld voor de "gewone" bedrijven en bedrijven met een hoog tankcelgetal. Naast een desinfactans (meestal jodium) moet het ook huidverzorgende middelen bevatten voor een goede speenkwaliteit. Meestal wordt hiervoor glycerine gebruikt. Streef naar 5-8%. Bij problemen met schrale spenen een dip met 10-12% glycerine gebruiken.

Barrieremiddelen vormen na opdrogen een laagje over de speentop waardoor bacteriën nog moeilijker de speen kunnen binnendringen: Deze zijn aangewezen op laag tankcelgetalbedrijven met veel problemen met acute (Coli) uierontsteking.

Bij koeien met een hoog celgetal is het zinvol om monsters voor bacteriologisch onderzoek te nemen: Zo krijg je een beeld van welke ziekteverwekkers voorkomen op het bedrijf en met welke antibiotica ze het best te bestrijden zijn.  Bovendien vragen bep. ziekteverwekkers nog een bijkomende speciale aanpak.
Zelfs bij koeien met uierontsteking kan het gebeuren dat het niet lukt om een bacterie te kweken. Dit komt omdat de gevoeligheid van dit soort testen niet hoog is, maar we hebben vooralsnog geen alternatieven. (Testen op basis van DNA-onderzoek, "PCR", zijn in ontwikkeling).

Neem een monster voor het melken uit het zieke kwartier of anders van elk kwartier. Eerst flink wat stralen melk eruit trekken, speentop ontsmetten met ontsmettingsdoekje of watje met spiritus en dan een melkmonsterbuisje ¾ vol melken.

Datum, koenummer en kwartier op buisje zetten.

Melkmonsters kunnen in de diepvries verzameld worden en b.v. maandelijks met een bedrijfsbezoek aan ons meegegeven worden.

Het mag duidelijk zijn dat het onderzoek de betreffende koe niet meer kan helpen; het is meer om de langere termijnstrategie voor het bedrijf te kunnen evalueren.